Hamımız Atlantida haqqında əfsanəni tanıyırıq - altında yoxa çıxmış bir şəhər.
Ancaq çox az adam düşünür ki, Xəzər dənizi də az sirr saxlamır və onların bir hissəsi məhz Azərbaycanın sahilləri yaxınlığındadır.
Müxtəlif dövrlərdə Xəzər dənizinin səviyyəsi kəskin şəkildə dəyişib. Sahil xətti gah geri çəkilib, gah da yenidən irəliləyib, özü ilə yaşayış məntəqələrini, yolları və geniş torpaq sahələrini aparıb. Məhz bu səbəbdən insan tarixinin bir çox fraqmentləri suyun altında qalıb və onlar haqqında demək olar ki, danışılmır.
.jpeg)
Bu nümunələrdən ən məşhuru XIII əsrdə Bakını dənizdən qorumaq üçün inşa edilmiş Bayıl qalasıdır. Qala bürcləri, divarları və mayakı olan böyük bir müdafiə kompleksi idi və üzərində insan və heyvan təsvirləri olan nadir yazı lenti ilə bəzədilmişdi. 1306-cı ildə baş verən güclü zəlzələdən sonra Xəzərin səviyyəsi qalxdı və qala bir neçə əsr boyunca dəniz sularının altında gizləndi. Bu günə yalnız kiçik bir ada qalıb - dənizin demək olar ki, tamamilə gizlətdiyi tikilinin xatırlatması kimi.
.jpeg)
Zaman keçdikcə Xəzər öz sərhədlərini dəfələrlə dəyişib, lakin keçmişi yalnız fraqmentlər şəklində geri qaytarıb. Aparılan sualtı arxeoloji ekspedisiyalar zamanı lövbərlər, yüklər və dənizin qərb sahili boyunca uzanan dəniz ticarət yolunun izləri aşkar edilib. Bu tapıntılar göstərir ki, Xəzər təkcə təbii sərhəd deyil, eyni zamanda İpək yolu ilə əlaqəli mühüm ticarət marşrutu olub.
Bu gün dəniz yenidən tədricən geri çəkilir. Lənkəran sahillərində sudan ağac kökləri və gövdələri üzə çıxıb - bir vaxtlar burada mövcud olmuş qədim meşənin izləri. Bu, nə əfsanədir, nə də klassik mənada arxeoloji abidə, sadəcə regionun landşaftının necə dəyişdiyini göstərən nadir bir sübutdur.
.jpeg)
Xəzər dənizi sirlərini dərhal açmır. O, yalnız zaman-zaman geri çəkilir və yazılı mənbələrsiz yoxa çıxmış qalaları, yolları və meşələri göstərir. Və hər belə an xatırladır ki, suyun altında miflər deyil, Azərbaycanın itirilmiş tarix səhifələri gizlənir.
