Gələcəyin məktəbində təhsil almaq nə deməkdir? Belə bir məktəb bizim öyrəşdiyimiz ənənəvi təhsil sistemindən nə ilə fərqlənir?
Bu gün bu barədə Bakıda yeni fəaliyyətə başlayan «Gələcəyin Məktəbi»nin direktoru Sara Xanlarova ilə danışacağıq.
Sara xanım, salam! Məktəbiniz niyə belə qeyri-adi ad alıb? Digər məktəblərdən nə ilə fərqlənir?
Salam! Əlbəttə, məktəbimizin adı çox qeyri-adidir — Gələcəyin Məktəbi.
Birincisi, uşaqlar artıq özləri gələcəkdir. İkincisi, məktəbimiz digər məktəblərdən onunla fərqlənir ki, uşaqlar birinci sinifdən etibarən yalnız bilik əldə etmirlər, həm də onları praktikada tətbiq etməyi öyrənirlər. Məsələn, biz uşaqları tibb sahəsi ilə tanış edir, insan orqanizminin necə qurulduğunu, orqan və sistemlərin necə işlədiyini anlamağa kömək edirik. Məqsədimiz elmə maraq oyatmaq, öyrənmə prosesinin nə qədər maraqlı ola biləcəyini göstərməkdir. Ola bilsin ki, şagirdlərimizdən biri gələcəkdə stomatoloq və ya başqa bir tibb mütəxəssisi olsun. Lakin bizim üçün yalnız uşağın gələcəkdə kim olacağı deyil, bu gün necə inkişaf etdiyi də vacibdir.
Məktəbimizin əsas prinsiplərindən biri fərdi yanaşma və diferensial təlimdir. Siniflərimizdə 5–10 şagird təhsil alır ki, bu da hər bir şagirdin xüsusiyyətlərini və ehtiyaclarını nəzərə almağa imkan verir. Hazırda bütün dünyada kiçik məktəblərin yaradılması tendensiyası müşahidə olunur və belə məktəblər yaxşı nəticələr göstərir. Bu prinsip bizim fəaliyyətimizin də əsasını təşkil edir: hər bir uşaq üçün fərdi proqram hazırlanır. Bu proqram uşağın akademik və psixoloji inkişafını, sağlamlıq vəziyyətini və digər xüsusiyyətlərini nəzərə alır. Biz uşağın özünü, xarakterini və böyüdüyü şəraiti mümkün qədər yaxşı tanımağa çalışırıq.
Belə bir ifadə var: uşağı tanımadan onu düzgün tərbiyə etmək və öyrətmək mümkün deyil. Məsələn, müəllim dərs zamanı yeni materialı izah edir. Bir uşaq onu daha tez mənimsəyir, digərinə isə bir qədər çox vaxt lazım olur. Bu, birinin digərindən daha ağıllı olduğu demək deyil. Hər bir insanın öz temperamenti, qavrama xüsusiyyətləri və öyrənmə tempi var. Məhz buna görə də bizim üçün hər bir uşaq bütöv bir dünyadır. Biz hər bir şagirdə diqqət ayırmağa və onun bacarıqlarını üzə çıxarmasına kömək etməyə çalışırıq.
Məktəbiniz süni intellektlə sıx bağlıdır. Ondan konkret olaraq necə istifadə edirsiniz? Süni intellekt ayrıca fənn kimi tədris olunur, yoxsa digər fənlərə inteqrasiya edilib?
Çox yaxşı sualdır. Süni intellekt artıq həyatımızın bir hissəsinə çevrilib və biz bunu görməzdən gələ bilmərik. Hesab edirəm ki, bu, böyük nailiyyətdir, baxmayaraq ki, əlbəttə, müəyyən nüanslar da var.
Süni intellekt insanın köməkçisi ola bilər. Əsas məsələ ondan düzgün istifadə etməyi öyrənməkdir.
Biz texnologiyalar və süni intellekt sahəsində fəaliyyət göstərən bir təşkilatla əməkdaşlıq edirik. Həmin təşkilatın mütəxəssisləri həftədə iki dəfə məktəbimizə gəlir və uşaqlarla məşğələlər keçirirlər.
Bu yaxınlarda mütəxəssislərdən biri uşaqlara süni intellektin nə olduğunu izah edirdi və onlara onu gözləri, əlləri və ayaqları olmayan, heç nə eşitməyən, lakin müxtəlif məsələlərdə bizə kömək edə bilən bir dost kimi təsəvvür etməyi təklif etdi.
Məktəbimizdə interaktiv lövhələr də var. Məsələn, uşaq lövhəyə çıxıb kiçik bir ev çəkə və süni intellektdən öz ideyası əsasında şəkil yaratmasını xahiş edə bilər. Uşaqlar nəticəni izləməkdən və özləri sınaqdan keçirməkdən çox zövq alırlar.
Süni intellekt mənim işimdə də kömək edir. Əvvəllər məlumatları ensiklopediyalarda və müxtəlif mənbələrdə axtarırdıq, indi isə sual verərək tez bir zamanda cavab əldə edə bilirik. Lakin yalnız sual vermək deyil, onları düzgün formalaşdırmaq və əldə etdiyimiz məlumatları tənqidi şəkildə qiymətləndirmək də vacibdir.
Hesab edirəm ki, uşaqların bu cür texnologiyalarla tanış olması onlara müasir dünyanı daha yaxşı anlamağa və yeni vasitələrdən şüurlu və faydalı şəkildə istifadə etməyi öyrənməyə kömək edir.
Ev tapşırıqlarına və şagirdlərin qiymətləndirilməsinə necə yanaşırsınız?
Bu məsələdə də digər məktəblərdən fərqlənirik. Təhsil sistemində böyük iş təcrübəm var və uşaqlara çoxlu ev tapşırığı verilməsini heç istəməzdim. Hətta hesab edirəm ki, uşaq bütün zəruri bilikləri məktəbdə, dərs zamanı əldə etməlidir.
Əlbəttə, evdə o, keçilən mövzuları təkrarlaya və ya əlavə məlumatlar öyrənə bilər. Lakin bizim məktəbdə ev tapşırıqları verilmir. Təhsil üçün lazım olan hər şeyi uşaqlar məktəbdə mənimsəyirlər. Axı uşaq böyüyür və onun inkişafı üçün düzgün gündəlik rejim çox vacibdir: o, istirahət etməli, təmiz havada vaxt keçirməli, düzgün qidalanmalı və kifayət qədər yatmalıdır.
Məsələn, uşaq məktəbdən saat 16:00-da çıxanda dərslərdə keçilən materialı artıq öyrənmiş və mənimsəmiş olur. Birincisi, siniflərimiz kiçikdir, buna görə də həddindən artıq çox şagird qəbul etmirik. Bunun sayəsində hər bir şagird kifayət qədər diqqət görür və dərs günü ərzində lazım olan bilikləri mənimsəməyə vaxt tapır.
Saat 16:00-dan sonra uşağın başqa işlərə vaxtı qalmalıdır. Valideynlər mütləq uşaqları ilə vaxt keçirməlidirlər. Başa düşürəm ki, onlar da məşğul insanlardır, çoxlu işləri və öhdəlikləri var. Lakin bu, onları uşağa qarşı məsuliyyətdən azad etmir. Uşaq məktəbdən sonra evə qayıdır, istirahət edir, təmiz havaya çıxır və maraqlandığı işlərlə məşğul olur. Bununla yanaşı, yuxu rejiminə riayət etmək, vaxtında yatmaq və vaxtında oyanmaq çox vacibdir.
Bu yaxınlarda valideyn iclasımız keçirildi və valideynlər maraqlı müşahidələrini bölüşdülər. Onlar bildirdilər ki, uşaqlar məktəb rejiminə o qədər öyrəşiblər ki, axşam yeməyindən sonra özləri yatmağa hazırlaşırlar, çünki səhər gecikməmək üçün erkən oyanmaq lazımdır. Hətta uşaqları evlərindən götürən məktəb avtobusumuz da var.
Bütün bunlar əsas məqsədimizlə bağlıdır: uşaqların xoşbəxt olması və təhsil almaqdan zövq duyması. Uşaq məktəbə həvəslə gəlməli, burada öz yerini tapmalı və özünü xoşbəxt hiss etməlidir. Bizim üçün yalnız onun bu gün necə hiss etməsi deyil, gələcəkdə necə bir insana çevriləcəyi də vacibdir.
Əlavə olaraq qeyd edim ki, biz bütün dünyada tanınan International Baccalaureate (IB) beynəlxalq təhsil proqramından istifadə edirik. İbtidai məktəb üçün PYP proqramı nəzərdə tutulub. Gələcəkdə MYP və DP proqramlarını da tətbiq etməyi planlaşdırırıq.
Bu proqram uşaqlara müasir dünyanı və qloballaşma proseslərini daha yaxşı anlamağa, gələcək təhsil üçün, o cümlədən xaricdə oxumaq üçün lazım olan bacarıqları inkişaf etdirməyə kömək edir. Lakin ən əsası uşağın özünə və öz gücünə inanmağı öyrənməsidir. Uşaqlıqdan müstəqil olmaq, qərarlar qəbul etmək və öz ayaqları üzərində möhkəm dayanmaq öyrədildikdə, insan şəxsiyyət kimi formalaşır.
Məqsədimiz hər bir uşağın imkan və bacarıqlarını üzə çıxarmaq, onun həddindən artıq təzyiq olmadan inkişaf edə biləcəyi, biliyə marağını qoruyacağı və müstəqil düşünməyi öyrənəcəyi şərait yaratmaqdır. İstəyirik ki, şagirdlərimiz gələcəkdə Azərbaycanın intellektual elitasının bir hissəsinə çevriləcək müstəqil, savadlı və özünəinamlı insanlar olsunlar.
Məktəbdə hansı fənlər tədris olunur? Əlavə dərnəklər və məşğələlər varmı?
Məktəbimizdə müxtəlif fənlər və praktiki məşğələlər nəzərdə tutulub. Məsələn, IB proqramı çərçivəsində uşaqlar ətraf aləmin tədqiqinə həsr olunmuş fənni öyrənirlər. Bunun üçün məktəbimizdə Science laboratoriyası var. Burada şagirdlər müxtəlif hadisələri praktik şəkildə araşdıra bilirlər.
Bu yaxınlarda uşaqlar su və hava mövzularını keçirdilər. Laboratoriyada onlar yalnız nəzəri biliklər əldə etmir, həm də bu hadisələrin real həyatda necə təzahür etdiyini, suyun insan üçün niyə vacib olduğunu və susuz həyatın mümkün olub-olmadığını araşdırırlar. Çalışırıq ki, uşaqlar məlumatları sadəcə əzbərləməsinlər, suallar verməyi, cavablar axtarmağı və əldə etdikləri bilikləri tətbiq etməyi öyrənsinlər.
Məqsədimiz uşaqlara yalnız akademik biliklər vermək deyil, həm də bu bilikləri gündəlik həyatda necə istifadə etməyi öyrətməkdir. Məhz buna görə də praktiki məşğələlər və laboratoriya işləri təhsil prosesində mühüm yer tutur.
Bundan əlavə, qeyd etdiyim kimi, texnologiyalar və süni intellekt üzrə məşğələlər keçirən bir təşkilatla əməkdaşlıq edirik. Həmçinin təbiət elmləri sahəsində Sciencely Baku ilə əməkdaşlıq etməyi planlaşdırırıq. Hazırda şərtləri müzakirə edir və müqavilə hazırlayırıq.
Təhsil proqramımızın digər mühüm hissəsi ekskursiyalardır. Onlar tədris proqramının təxminən üçdə birini təşkil edir. Hesab edirik ki, uşaqlar üçün yalnız sinifdə bilik əldə etmək deyil, həm də sinifdən kənara çıxmaq, ətraf aləmlə tanış olmaq, müxtəlif hadisələri müşahidə etmək və onları birbaşa praktikada öyrənmək vacibdir.
Birinci sinfə qəbul prosesi necə keçirilir? Qəbul imtahanları varmı?
Təhsil proqramımız kifayət qədər ciddidir. Bu, uşaqları qəbul etmədiyimiz demək deyil. Biz hesab edirik ki, hər bir uşaq ağıllı və bacarıqlıdır. Lakin onun bu təhsil formatına nə dərəcədə hazır olduğunu anlamağımız vacibdir.
Bu il qəbul müsahibə əsasında aparılıb. Biz bunu imtahan adlandırmırdıq: uşaqlara müxtəlif suallar verir, onlarla söhbət edir və hər bir uşağı, onun maraqlarını və təhsilə hazırlıq səviyyəsini daha yaxşı anlamağa çalışırdıq.
Müəllim heyətimiz gəncdir və bütün müəllimlərimiz böyük həvəs və zövqlə çalışırlar. Bizim üçün vacibdir ki, onların işlərinə olan marağı uşaqlara da keçsin, uşaqlar yalnız dərs oxumasınlar, həm də yeni biliklər kəşf etməkdən zövq alsınlar.
Sara xanım, uşaqlar günün böyük hissəsini məktəbdə keçirirlər. Dərslər arasındakı vaxt necə təşkil olunur? Onların dincəlmək, ünsiyyət qurmaq və bir qədər fasilə vermək imkanları varmı?
Bəli, əlbəttə. Bunlar olmadan tam tədris prosesini təsəvvür etmək mümkün deyil.
Hər sinifdə xalça ilə döşənmiş rahat bir guşə var. Uşaqlar burada müəllimlə birlikdə otura, kitab oxuya, oyun oynaya və ya sadəcə istirahət edə bilərlər.
Dərslərin birinci hissəsi saat 13:00-da başa çatır, bundan sonra uşaqların sərbəst vaxtı başlayır — təxminən saat 12:30-dan 13:30-dək.
Məktəb yaşıllığın çox olduğu, havası təmiz və gözəl bir ərazidə yerləşir. Uşaqlar özləri seçim edə bilərlər: söhbət köşklərində oturmaq, kitab oxumaq, gəzmək və ya oynamaq.
İstirahəti elə təşkil etməyə çalışırıq ki, uşaqlar ən azı 20–25 dəqiqə təmiz havada olsunlar, hərəkətli oyunlar oynasınlar və növbəti dərslərdən əvvəl güclərini bərpa etsinlər. Təxminən saat 13:30-da yenidən dərslərə qayıdırlar.
Qidalanma məktəb gününün vacib hissəsidir, xüsusilə də uşaqlar məktəbdə uzun saatlar keçirdikdə. Məktəbinizdə qidalanma necə təşkil olunur və məhsulların keyfiyyətinə necə nəzarət edirsiniz?
İlk növbədə, məktəbimizdə milli yeməklərin də hazırlandığı çox yaxşı mətbəximiz var. Bizim üçün yeməyin yalnız dadlı deyil, həm də keyfiyyətli olması vacibdir.
Məhsulları özümüz alır və onların keyfiyyətinə, müəyyən edilmiş tələblərə uyğunluğuna nəzarət etmək üçün təchizatçılarla müqavilələr bağlayırıq. Məktəbdə həmçinin mətbəxə gətirilən məhsulların keyfiyyətinə nəzarət edən və uşaqların qidalanması ilə bağlı tələblərə əməl olunmasını izləyən həkim çalışır.
Uşağın müntəzəm olaraq tamdəyərli və sağlam qidalanması vacibdir.
Sara xanım, siz ekskursiyalara və məktəbdənkənar təhsilə böyük əhəmiyyət verirsiniz. Uşaqların yalnız dərslərdə bilik əldə etməsi deyil, sinifdən kənardakı dünya ilə də tanış olması niyə vacibdir?
Bu, çox vacibdir. Uşaq yalnız bilik əldə etmir, həm də hər şeyi öz gözləri ilə görür və dərslərdə öyrəndiklərini daha yaxşı anlayır.
Məsələn, tezliklə 8 Noyabr — Zəfər Gününü qeyd edəcəyik. Biz artıq uşaqlara 8 Noyabr Muzeyi və parkı haqqında məlumat vermişik və ora getməyi planlaşdırırıq ki, uşaqlar hər şeyi öz gözləri ilə görə və dərslərdə danışdığımız hadisələrin əhəmiyyətini daha dərindən hiss edə bilsinlər.
İlk növbədə, bizim borcumuz ölkəsini sevən vətənpərvər insan yetişdirməkdir. Əlbəttə, bütün xalqlara, ölkələrə və mədəniyyətlərə hörmətlə yanaşırıq, lakin bizim üçün ilk növbədə Azərbaycan vacibdir. İstəyirik ki, uşaqlar ölkələrinin tarixini bilsinlər, onunla fəxr etsinlər və Azərbaycanın bu gününü və gələcəyini formalaşdıran hadisələrin əhəmiyyətini başa düşsünlər.
Məktəbin gələcəyini necə görürsünüz? Təhsil proqramını genişləndirməyi və şagirdlər üçün yeni imkanlar yaratmağı planlaşdırırsınızmı?
Hazırda məktəbimiz ibtidai təhsil pilləsi üzrə fəaliyyət göstərir və bu il birinci sinfə şagird qəbul edirik. Gələn tədris ilində proqramı genişləndirərək ikinci, üçüncü və dördüncü sinifləri açmağı planlaşdırırıq. Tədris üç bölmə üzrə aparılacaq: Azərbaycan, rus və ingilis bölmələri.
Hazırda məktəbin daha da genişləndirilməsi üzərində işləyirik. Gələcəkdə beşinci sinifdən başlayaraq yuxarı sinifləri də açmağı planlaşdırırıq. Məktəbimiz lisenziyalıdır və təhsil proqramı 12 ili əhatə edir.
Ola bilsin ki, zamanla məktəbimiz əsasən ingilisdilli məktəbə çevrilsin. Bununla belə, Azərbaycan dili mütləq yüksək səviyyədə tədris olunacaq. İstəyirik ki, uşaqlar əsas təhsili hansı dildə almalarından asılı olmayaraq, ana dilində sərbəst ünsiyyət qura bilsinlər.
IB proqramı çərçivəsində ingilis, fransız və ispan dilləri də daxil olmaqla bir neçə dil öyrənilir. Məktəbimizdə də ispan dili tədris olunur.
Lakin Azərbaycan dili proqramımızda həmişə xüsusi yer tutacaq. Bizim üçün uşaqların əsl vətənpərvər kimi böyüməsi, ana dilində savadlı danışması, ölkələrinin tarixini və mədəniyyətini yaxşı bilməsi vacibdir.
Təhsil millətin gələcəyidir. Məhz təhsil vasitəsilə Azərbaycanı inkişaf etdirəcək və ölkəmizin gələcəyinə töhfə verəcək yeni nəsil yetişdirə bilərik.
Sonda valideynləri, yəqin ki, ən çox maraqlandıran sualı vermək istərdim: məktəbinizdə təhsil haqqı nə qədərdir?
Bu tədris ilində on aylıq təhsil haqqı belədir:
* Azərbaycan bölməsi — 6 400 manat.
* Rus bölməsi — 7 000 manat.
* İngilis bölməsi — 8 400 manat.
Növbəti tədris ilində də təhsil haqqı dəyişməz qalacaq.
Müsahibəyə görə çox sağ olun!
